Vraagtekens

Collectie 2

Vraagtekens

“Waar zou die vandaan komen?”. Soms heb ook ik wekelijk geen idee! En dat ondanks meer dan 50 jaar ervaring met spaarvarkens.
Dat ik spaarvarkens 'boeiend' vind neemt niet weg dat spaarvarkens "volstrekt onbelangrijk" zijn in het grote geheel van de keramiek en daarom weinig gedocumenteerd. Het blauwe uniBloc spaarvarken (zie hieronder) is een perfect voorbeeld van hoe alledaagse voorwerpen uit het verleden simpelweg verdwijnen uit het collectieve geheugen, ook al waren ze ooit onderdeel van iemands marketingstrategie. En desondanks een boeiende tijdsbesteding opleveren als je wilt uitzoeken van de exacte herkomst is. Anno 2026 samen met AI, want honderden documenten doorzoeken en archieven uitspitten doe je niet in je eentje. Mocht je een (of meerdere, nog beter) van de getoonde spaarvarkens herkennen, schroom dan niet mij een e-mailtje te sturen.

Het uniBloc-spaarvarken: het blijft een mysterie

344: Waar komt dit spaarvarken, lengte 16 cm, vandaan? En wat is de betekenis van de inscriptie "uniBloc"? Om te beginnen is het een medicijn, namelijk Unibloc (Atenolol) een bètablokker (vandaar bloc?) die werd voorgeschreven voor de behandeling van hypertensie, angina pectoris of aritmie. Ooit van Roche Farmacie en (al heel lang) niet meer in de handel. Maar het kan ook een relatiegeschenk van “JBL Unibloc CP” een schuimpatroon voor Cristal Profi aquarium filters zijn. Of een aandenken bij iets technisch: “Today's UniBloc (Shimadzu). Tsja. En waarom maak je daar dan reclame voor met een spaarvarken? Het houdt me al sinds 2001 bezig. Wie weet duikt er ooit nog eens ergens een oude catalogus of een vergeten advertentie op die het raadsel oplost. Tot die tijd blijft het een mooi verhaal over hoe zelfs de kleinste voorwerpen hun eigen geschiedenis hebben, ook al is die geschiedenis soms moeilijk te achterhalen. De getoonde exemplaren, waarvan een zonder inscriptie (!), zijn aangekocht in 2001 en 2007, maar zijn (met enige) zekerheid ouder.

Update oktober 2026: Ik heb het aan ChatGPT voorgelegd, en daarna zelf verder onderzoek gedaan.

De optie van de "JBL UniBloc CP”een schuimpatroon voor Cristal Profi aquarium" is zeer onwaarschijnlijk.
De optie UniBloc van Shimadzu staat nog steeds open. Deze UniBloc is een gepatenteerde technologie voor "krachtopnemers" uit één stuk, ontwikkeld door Shimadzu voor zijn precisie- en analyseweegschalen. De technologie werd in 1989 geïntroduceerd. De officiële Nederlandse vestiging: Shimadzu Benelux in 's-Hertogenbosch. Zou dus best wel kunnen. Bovendien is het uniBloc daar een echt blok. Maar waarom bij weegschalen in vredesnaam een spaarvarken als relatiegeschenk?
Dan Roche, althans de link naar het medicijn Atenolol. Fabrikant Roche bracht Atenolol onder de eigen merknaam Unibloc uit. De registratie (de bekende 25 mg tablet) vond in Nederland plaats in 1986. Pas in 1991 werd Unibloc 25 mg Atenolol in Nederland geïntroduceerd. Een directe koppeling van het spaarvarken aan Roche of aan het geneesmiddel is echter niet bewezen.
Er is geen voor de hand liggende medische symboliek tussen een varken en Atenolol. Het spaarvarken is als symbool van sparen en bezit op zichzelf een traditioneel en aantrekkelijk relatiegeschenk. Dat Atenolol ook bij dier-experimenteel onderzoek met varkens is gebruikt, is een interessante toevalligheid, maar biedt geen bewijs voor de herkomst van dit object.
Evenzeer is er niet direct een voor de hand liggende symboliek tussen een varken en het uniBloc van Shimadzu. Maar er is een andere, een taalkundige, invalshoek. In de metaalindustrie en de metallurgie is een varken (of in het Engels: pig) een synoniem voor een gieteling of ruw blok metaal (meestal ruwijzer). En dat lijkt precies op het bloc van Shimandzu (zie foto).
Dat er een identiek spaarvarken bestaat (in mijn collectie) zonder uniBloc duidt er, voor dit relatiegeschenk, op dat er is uitgegaan van een bestaand varken, en bestaande mal. Het spaarvarken is overigens een gestileerd wild zijn. De maker? De zoektocht van wie het een relatiegeschenk zou kunnen zijn was al zeer complex en uitgebreid. Dat ik de de producent vind is vrijwel uitgesloten. Voornamelijk omdat er nauwelijks documentatie/ archief van bestaat.
De herkomst qua land? Frankrijk was ooit een optie, maar Nederland lijkt waarschijnlijker. Voornamelijk gebaseerd op het feit dat je ze op Nederlandse veilingsites wel eens ziet en op 'buitenlandse' nooit. "Wetenschappelijk" slaat dit natuurlijk nergens op.

Conclusie anno oktober 2026: Het onderzoek ging alle kanten op. De focus kwam daarbij in eerste aanleg te liggen op Roche. Kan, maar er is geen enkele indicatie gevonden in archieven, medische publicaties over de link van Roche met dit spaarvarken. Saillant detail: Shimadzu heeft 'uniBloc' als merknaam, en Roche 'unibloc'. Verschil zit in de hoofdletter B. Als we uitgaan van uniBloc met kapitaal B en de taalkundige invalshoek van 'pig' voor een blok metaal is Shimandzu (met sinds 1992 een vestiging in 's Hertogenbosch, Shimandzu Benelux) een grote kanshebber. Maar daarvan kregen we nog geen bevestiging. Het blijft een mysterie, daar laat ik het vooralsnog bij.

Aanwinst uit 2024

Collectie nummer 1277 heeft vooralsnog een onbekende herkomst. Wat ik weet? Informatie van de verkoper: "Uit de nalatenschap van een oude dame (oud-tante) uit een welgestelde familie van de Servische kant. Het kwam tevoorschijn met het uitruimen van haar zolder (2024) en zat in oude Duitse kranten gewikkeld samen met poppenhuis spulletjes uit haar jeugd. Kan ook nog uit Duitsland komen, daar ze ook in Berlijn heeft gewoond". Ik kocht het via Marktplaats. Lengte 16 cm. Verdere aanknopingspunten? Geen enkele. Vooralsnog heb ik als herkomst opties: Joegoslavisch? Hongaars? Roemeens? Duits?

Aanwinst juli 2026

Deze kocht ik via Tradera.com, de Zweedse Marktplaats (of eBay, zo je wilt). Lengte 15 cm, breedte 12,5 cm. Een vrolijk dik spaarvarkentje. Maar zeker NIET Zweeds. Eerder Japans denk ik. Alleen ontbreekt daarvoor het IMPORT stempel. Wie het weet mag het mij melden via gd@piggybanks.nl
Ik ben heel benieuwd, want ik heb nog NOOIT, in al die jaren, een reactie over de herkomst gehad.

En zo zijn er nog meer vraagtekens:

Raadsel opgelost....?

Als je het niet weet en de 'provenance' dus echt een vraagteken is, hoe kom je dan uiteindelijk achter de herkomst? Goede vraag.
Soms door toeval. Soms omdat je iets soortgelijks koopt waarvan je wel de herkomst kan achterhalen. Soms omdat het verhaal achter het spaarvarken je in de goede richting stuurt. En soms zie je een soortgelijk exemplaar op eBay of Marktplaats of Etsy. Hier zie je een van de mogelijke oplossingen. Ik ben er toch niet helemaal tevreden mee. Immers geld in een spaarvarken hoeft helemaal niets te zeggen over de herkomst van het spaarvarken.

168: In november 1993 in PRAAG gekocht. Daardoor aangenomen dat ie Tsjechisch was. 1156 komt uit een opgekochte collectie (mei 2020), herkomst onbekend. 1189: Hierin zaten Argentijnse bankbiljetten. Dus Argentijns? Kan, maar hoeft niet. Zou dezelfde (foute) aanname kunnen zijn als bij 168. Op Argentijnse spaarvarkens sites gekeken en daar 1 afbeelding van 1189 (in basic terracotta) gezien bij een spaarvarken geschiedenis (Pygg clay…) verhaal. Verder gekeken bij terracotta op zowel Argentijnse als Spaanse sites. Niets gevonden. Kan betekenen dat 1. Ik niet kan zoeken of niet kan vinden; 2. dat 1189 oud is en niet meer in productie; 3. dat ie helemaal niet Argentijns of Spaans is. Voorlopig neig ik naar een Spaanse of Zuid-Amerikaanse herkomst. En 168 is wat mij betreft zeker niet (meer) Tsjechisch wat ik toch bijna 30 jaar heb geloofd……. En 1156 is ook niet Tsjechisch. Wie het weet mag het zeggen................