Quimper

Collectie 1 > Frankrijk

Quimper

Quimper was de vestigingsplaats voor verschillende “faïenceries”, waarvan de oudste en (voor spaarvarkens) belangrijkste de Grande Maison HB-Henriot is. Bekende kunstenaars en pottenbakkers speelden een rol in de geschiedenis, die begon rond 1690 van wat men Quimper Faïence is gaan noemen om het te onderscheiden van ander Frans of Bretons aardewerk. Onder de noemer Quimper vallen meer merken dan alleen HB Henriot.

We starten deze pagina met de geschiedenis van HB en van Henriot die eerst grote concurrenten waren en veel later (en thans) HB Henriot werden.

HB-Henriot

Historie:

In 1771 is het merk HB geregistreerd, H van Hubaudière en B van Bousquet (de oprichter van de eerste faïencerie in 1690). In 1776 vindt er een afsplitsing plaats en ontstaat Henriot, gevolgd door een derde faïencerie van familie genaamd Porquier.
1870 is een belangrijk jaar voor de Quimper traditie, want dat is de start van het ontwerp van de bekende Bretonse boer en boerin op het aardewerk. Een ontwerp van Alfred Beau van faïencerie Porquier.
In 1913 lijft Henriot concurrent Porquier in neemt alle copyright en mallen over (vandaar één gelijkvormige mal voor de spaarvarkens van de verschillende faïenceries).
Tussen 1922 en 1932 registreren Jules Verlingue en Louis Bolloré het merk ‘VB Normandie’. Jules Verlingue was directeur van HB Quimper en later eigenaar van zijn eigen faience atelier. Louis Bolloré was een zakenpartner.
Tussen 1920 en 1940 zijn HB en Henriot ‘leidend’ als het gaat om Quimper aardewerk. Henriot voert het merk HR (H van Henriot en R van Riou de toenmalige echtgenote van Henriot). HB voert HB als merk. Wat tot verwarring leidt (ook nu nog). Via een gerechtelijke procedure wordt Henriot verordonneerd vanaf 1922 het merk HR te vervangen door Henriot voluit.
In 1968 fuseren HB en Henriot tot het bekende HB-Henriot.
In 1983 is de firma bijna failliet en vindt er een aantal doorstarts plaats.
Heden ten dage produceert HB-Henriot in Locmaria, een voorstad van Quimper. De spaarvarkens zijn online te koop, prijs € 70,- (03-2026). En in 2 winkels ("boutiques") gelieerd aan HB-Henriot en soms bij outlet stores……
De spaarvarkens uit mal 393 zijn alle 20 cm lang.

Dit is de oudste Quimper die ik in mijn verzameling heb, een aanwinst uit januari 2021. HB. Mal 33. Dit merk werd gebruikt in de periode 1883-1904. In die tijd gebruikten de schilders hun eigen ‘morsecode’. Lengte 20 cm.

HB Quimper. Signatuur gebruikt tussen 1922-1968. Periode van deze: 1950-1968. Man en vrouw in typisch Bretonse klederdracht. De man op het spaarvarken "draagt" de naam Solange, de vrouw de naam Marcel. Op die manier zijn ze verbonden.

Niet traditioneel maar wel "Quimper 393"

En eind 2024 ontdekte ik een merkloos spaarvarken dat duidelijk afkomstig uit mal 393 en kocht ik wat later een zelfde Quimper type 393 met PV als merk.

Een merkloze, "signed all over" Quimper - HenRiot/HB. 20 cm lang. Een minder verfijnde kleisoort is hiervoor gebruikt, voelt zwaarder aan en is wat grover. En het motief/ de decoratie is verre van het traditionele dat we van Quimper gewend zijn. Verder is de geldgleuf erg breed; of dat bewust is of een "ongelukje" is niet te zeggen. Wie de maker is, is ook niet duidelijk. De Franse verkoper markeerde het als Devres, maar dat betwijfel ik.

Op eBay.com (de Amerikaanse eBay) vond ik dit spaarvarken. Mal 393 is overduidelijk. Maar het merk is PV-France. Hoe zit dat?
Het blijkt dat Henriot (en/of HB) ook met onderaannemers werkte. PARRY & VIEILLE was een van de bedrijven die betrokken zijn geweest bij de productie van Quimper faience. De samenwerking met Henriot/HB vond plaats rond de jaren 1920 tot 1950. Dit was een periode waarin veel aardewerkfabrieken in Quimper samenwerkten of fuseerden om de productie en distributie te optimaliseren. Bij P&V werden de spaarvarkens gewoon voorzien van het Henriot of HB kenmerk. Maar hier lijkt het er (let wel: mijn theorie!) op dat ze ook een eigen lijn hadden op basis van de mal 393. Die decoreerden ze dan volgens eigen inzicht. Omdat deze niet voldeden aan de standaard van Henriot / HB werd dat hun eigen merk. Dit lijkt mij een logische verklaring voor het PV merk onder een Henriot/HB spaarvarken. Periode: 1920-1950. Lengte 20 cm.

Nog wat weetjes

Bijzonder is het merk Kenilworth Studios, populair in de jaren 1900-1930. Kenilworth Studios was geen fysieke studiolocatie in Frankrijk, maar eerder een marketingmerk of importeursnaam die werd gebruikt voor hoogwaardig Frans aardewerk en porselein uit het begin van de 20e eeuw, vaak specifiek geassocieerd met hoogwaardig aardewerk uit Longwy en Quimper. Stukken met de markering "Kenilworth Studios France" werden geproduceerd in Frankrijk, meestal met art deco of traditionele handgeschilderde ontwerpen (zoals bij HenRiot Quimper) uit die periode. In mijn collectie is er vooralsnog geen met dit marketingmerk.
In de periode 1950-1960 werd door HenRiot ook keramiek gemaakt in opdracht van grote winkelketens in Amerika, USA zoals Marshall Field's Department Stores. Het merk HenRiot is dan vervangen door de naam van de winkelketen. Qua spaarvarkens zijn ze 'signed all over"HenRiot Quimper.
De samenwerking tussen HenRiot Quimper en Tiffany & Co. vond vooral plaats tussen ca. 1920–1930. Daar zijn een aantal spaarvarkens van bekend.

Gevonden op eBay.com (USA), 12 april 2026. Gemaakt voor Marshall Field's Department Stores. In het merk is 'Quimper France' niet genoemd. Periode 1950-1960. Niet in mijn collectie.

Gevonden op eBay.com(USA), mei 2024. "HenRiot Quimper for Tiffany & Co". Bij het merk is alleen 'Quimper 'France' genoemd, het nummer van het decor en de schilders initialen. Periode 1920 -1930. Niet in mijn collectie.

Quimper - bijzondere types

Naast spaarvarkens uit mal 393 maakte HenRiot (1922-1968) ook andere types. De grijze zonder traditioneel decor (!) is vermoedelijk gemaakt voor de export naar de USA, een belangrijke afnemer van HenRiot. De andere heeft het traditionele Bretonse boeren decor. Waarvan ik zowel de boer als de boerin in mijn collectie heb.

HenRiot Quimper. Periode 1922-1968. Lengte 17,5 cm. Beide spaarvarkens vormen een koppel, maar stammen niet uit de zelfde tijd. Dat kan je zien aan de lichte afwijkingen in het formaat, al komen ze uit de zelfde mal. Verschillen in grootte kunnen ontstaan door de samenstelling van de klei, baktemperatuur, baktijd en de plaats in de oven. De lengte is wel gelijk: 17,5 cm.

VB Normandie

Tussen 1922 en 1932 registreren Jules Verlingue en Louis Bolloré het merk ‘VB Normandie’. Jules Verlingue was directeur van HB Quimper en later eigenaar van zijn eigen faience atelier. Louis Bolloré was een zakenpartner. Normandie verwijst naar een decorlijn of serie, niet naar de plaats van productie. Productieperiode: 1922–1932. Hoewel VB Normadie een eigen merk was werd wel de mal 393 gebruikt voor de spaarvarkens. Waarschijnlijk ingoed overleg, of gekocht. Mallen waren uiteindelijk ook handel, zij het onder voorwaarden.

Waar werd het gemaakt? Waarschijnlijk in één van deze contexten:

HB Quimper (onder Verlingue): Verlingue werkte daar tot 1920, maar bleef daarna nog betrokken via registraties en modellen.
Atelier Verlingue (Boulogne-sur-Mer) : Vanaf 1920 leidde hij zijn eigen faience fabriek, waar veel regionale decors werden gemaakt.
Externe ateliers die onder licentie werkten: VB merken werden soms gebruikt voor regionale series die niet per se in Bretagne werden geproduceerd, maar wel onder Verlingue’s ontwerp of decorrechten vielen.

VB Normandie. Met tradiotioneel Bretons décor. En malnummer 393 op de buik. De 'morse code'is te herleiden tot de schilder. Periode 1922-1932.

VB Normandie. Bloemen décor. Met boerin in Normandische klederdracht op de kop, wat op zich bijzonder is. De tekst 'Toringy' verwijst naar een dorpje in Normandië. Zo klein dat je je kan afvragen of dit een souvenir is. Periode 1922-1932.