BE/ IE/ DK/ SE - Ouderwetse spaarvarkens

Ga naar de inhoud

BE/ IE/ DK/ SE

Collectie 2
BE-IE-DK-SE banner
België (BE)/ Ierland (IE)/ Denemarken (DK)/ Zweden (SE)
België
Bezien we de oogst aan spaarvarkens uit België dan gaat de focus onmiddellijk naar het Vlaams aardewerk, maar er zullen ook andere spaarvarkens gemaakt zijn (ik heb er enkele). Poterie Flamande of Vlaams aardewerk of volksaardewerk ontstond in de periode van de Britse Arts and Crafts beweging en de Art Nouveau rond 1890 als een heropleving van het kunsthandwerk in West Vlaanderen. Het gaat om witbakken pottenbakkersgoed, gedraaid of in de mal gevormd, afgewerkt met loodglazuur en met een typisch gevlamd kleurenpalet. Tot ca 1930-40 bloeide deze nijverheid, ondermeer in de ateliers in Gent, Brugge, Kortrijk, Roeselare, Sint-Niklaas, Bredene en Torhout. Overigens, loopt dit gebied door naar Noordwest Frankrijk, waar ondermeer De Bruyn fraaie spaarvarkens maakte. Bekende namen als het gaat om Vlaamse spaarvarkens zijn Maes, Noseda en Société Belge de Poterie Flamande (Kortrijk). Ontdekken wie wat gemaakt heeft, de provenance van Vlaams aardwerk, is een hele klus en soms onmogelijk. Het was in het kleine gebied in West Vlaanderen destijds een komen en gaan van ambachtslui van Kortrijk naar Brugge, Torhout en omgekeerd. Tot in Frankrijk toe. De pottenbakkers namen hun eigen ontwerpen mee (dat kon toen, kennelijk) en identieke modellen werden in verschillende (concurrerende) werkplaatsen gemaakt. Vele jaren was er een geringschattende waardering van veel Vlaams aardewerk omdat het geassocieerd werd met de kitsch van de lagere en middenklasse. Er is nu gelukkig een opleving, alleen zijn er helaas niet zo veel stukken Vlaams aardewerk meer over. En al helemaal weinig spaarvarkens.

Republiek Ierland
Net als België is Ierland qua spaarvarkens zwaar ondervertegenwoordigd in mijn collectie. Ongetwijfeld heeft Ierland, net als Engeland, een bloeiende aardewerkindustrie gehad. Alleen weet ik er niets van. Meer info over dit onderwerp is welkom!
Ik was ooit in de Belleek pottery. Mooi en kunstig aardewerk, maar ze maakten geen spaarvarkens die ik verzamel. Verder ken ik alleen Killrush als een voormalig centrum van keramiek. Ceramics Kilrush maakte spaarvarkens, waarvan ik er 3 heb. Dan heb ik nog Ierse variant van SylvaC, ‘gewoon’ in Staffordshire gemaakt. En daarnaast nog een echt souvenir uit Ierland en in traditioneel groen.
Denemarken
Denemarken kent een rijke historie van aardewerkfabrieken, zoals de Hegnetslund Lervarefabrik en de Knabstrub Lervarefabrik (vertaling: aardewerkfabriek). Relatief veel spaarvarkens met onderkant gres en bovenkant glazuur. Muggins in Engeland doet dat ook. Uiteraard zijn er meer spaarvarkens van andere fabrieken, waarvan hier enkele voorbeelden.
Waaronder het kleine spaarvarken hieronder (lengte 12 cm) dat me qua 'provenance'wat hoofdbrekens kostte. Dat het van Hegnetslund Lervarefabrik (1892-1991) was leek gezien dhet merk op de buik duidelijk. Maar wat betekende: "Til nóset vi fare - derfore vi spare". Door dit op Facebook aan de orde te stellen kwam ik er achter dat Nóset de naam is van heen groot strandpaviljoen bij Ebeltoft, genaamd Nóset Strandgaarden. De vertaling van het randschrift is dientengevolge "We sparen om naar Nóset te gaan" [feesten]. Periode 1950-1960. Het management van Nóset bevestigde dat dit indertijd een souvenir was. Je kon dan laten zien dat je er (net als vele generaties voor jou) geweest was. Een 'conversation piece' dus om het in goed Nederlands uit te drukken.

1245 Nóset
Hegnetslund Lervarefabrik (1892-1991). Op de rechter staat: "Til nóset vi fare - derfore vi spare".
De vertaling daarvan is "We sparen om naar Nóset te gaan" [feesten]. Lengte 12 cm. Periode 1950-1960.
Knabstrup Keramik (1897) is een oud Deens keramiekmerk waarvan de fabriek in 1988 werd gesloten. De geschiedenis gaat oorspronkelijk helemaal terug tot 1622, toen Knabstrup Teglværk werd opgericht. In 1977 wordt Knabstrup Keramik opnieuw op bescheiden schaal gelanceerd met als ambitie om het keramische handwerk centraal te stellen met groot respect voor de geschiedenis als oorspronkelijke tegelfabriek (Teglværk). Alleen geen spaarvarkens meer.
Oud 19e eeuwse remake
Dit is mogelijk een remake van een 19e eeuws model spaarvarken met aangepaste kleuren. In de 19e eeuw waren die kleuren en de versiering wat minder uitgeproken. Periode 1900-1930. Lengte 21,5 cm. Zeer waarschijnlijk Deens.
Zweden
Als "spaarvarkenland" was Zweden bij mij lange tijd niet in beeld. Via Tradera.com sinds juni 2017 wel. Opvallend bij Tradera is dat bij relatief veel spaarvarkens staat aangegeven dat ze uitsluitend binnen Zweden worden verkocht. Dat kan een soort bescherming van erfgoed zijn, waar op zich geen bezwaar tegen is. Alleen wat jammer voor mijn collectie!
Het symbool van Zweden is het Dala paard (Zweeds: dala häst), een uit hout vervaardigd paardje dat z’n oorsprong heeft in Dalarna (Midden-Zweden). Hiervan afgeleid is het Dala spaarvarken (Zweeds: Dala spargris) van hout dat ook al lang bestaat. Daarvan weer afgeleid zijn de rode aardewerken spaarvarkens met traditionele bloemenbeschildering. Het Zweedse aardewerk is bekend met merken als Nittsjõ, Guldkroken, Rorstrand (alle 3 maken/ maakten spaarvarkens). En natuurlijk Holmegaard van de design glazen spaarvarkens.
RörStrand, design Marianne Westman.
RörStrand, design Marianne Westman. Periode 1950-1960. Nummer 2 van 100 (100/2). Lengte 21,5 cm. De onderkant vormt een gestileerd klavertje 4.
Kai Krebs in Skansens Krukmakeri.
Het linker spaarvarken had een onleesbare handtekening van de pottenbakker . Wel stond er ook SKAN** onder. Wat na zoeken inhield dat het van Skansens Krukmakeri (kruikmakerij/ pottenbakkerij) kwam. Een maand later kocht ik het rechter spaarvarken ook in Zweden (via Tradera.com) met een wel heel duidelijke signatuur. En een leesbare handtekening. Dat wil zeggen als je weet welke naam er bij hoort. Ik had een namenlijst (signaturer.se) van alle Zweedse pottenbakkers gekregen en daarin net zo lang gezocht tot ik een match had. De pottenbakker is Kai Krebs een zelfstandige pottenbakker die na zijn opleiding van 1956 tot 1962 in de Krukmakeriet van Skansen werkte. Voor beide spaarvarkens uit het Zweedse Skansen (openluchtmuseum bij Stockholm) is mijn zoektocht nu voorbij. Ze zijn uit de periode 1956 – 1962. Gemaakt door Kai Krebs in Skansens Krukmakeri. Lengte: links 15 cm en rechts 13,5 cm.
Dit was best een uitdagende zoektocht, waar ik met hulp van de PR afdeling van het Skansen Openluchtmuseum zelf niet uit was gekomen. De lijst met handtekeningen is ook nuttig voor mijn andere Zweedse spaarvarkens.

Terug naar de inhoud